ارتباط موثر معلم با دانش آموز
فروردین ۲۱, ۱۳۹۶

ارتباط موثر معلم با دانش آموز یکی از مهم ترین دلایل رشد و موفقیت دانش آموزان در مقاطع مختلف تحصیل است.

دکتر علی صاحبی در کتاب “تئوری انتخاب در مدرسه ” به نقش این ارتباط تاکید بسیار دارد.

اینکه تشویق و تنبیه هردو مخرب است و مانع یادگیری مسئولانه و عمیق دانش آموزان می شود.

ارتباط موثرمعلم با دانش آموز

انواع انگیزه ساز ها در کلاس درس

دو رویکرد مهم برای انگیزه مند کردن دانش آموزان وجود دارد

۱-رویکردی با انگیزه های بیرونی مانند تشویق ،تنبیه ،پاداش و جایزه

۲-رویکردی با انگیزه های درونی که به نیازها و کشاننده های درونی دانش آموزان توجه دارد

این انگیزه های بیرونی ممکن است بطور موقت رفتار را تغییر دهند اماموقتی و گذراهستند.به محض اینکه مشوق های بیرونی(تهدیدوتنبیه یاپاداش و جایزه)قطع شود،آن رفتارنیزقطع می شود.

ارتباط موثرمعلم با دانش آموز

تئوری انتخاب چه می گوید

تئوری انتخاب هرگز نمی گوید که کنترل بیرونی و انگیزه های بیرونی اثر ندارد یا کار نمی کند

حتما کار می کند

اما هرگز به یادگیری و نهادینه شدن یک رفتار نمی انجامد.

ممکن است انگیزه ها ی بیرونی رفتار را تغییر دهند ولی موقتی و گذرا هستند.

به محض قطع شدن مشوق های بیرونی (تهدید،تنبیه،پاداش و یا جایزه)رفتار نیز قطع می شود.

  جهت برقراری ارتباط موثر بین معلم ودانش آموز ،معلمان باید ابتدا مدیران موثری باشند.

یعنی اینکه بتوانند در کلاس درس محیطی خلق نمایند که دانش آموزان به یادگیری علاقمند شوند.

باوررایج والدین معلمان و همه مرم چیست؟

باور رایج همه مردم این بوده و است که تهدید و تنبیه و توسل به زور و اجبار همیشه پاسخگو بوده و هست.

و به هیچ روش دیگری نمی توان بچه ها را وادار به درس خواندن کرد.

اما حقیقت اینجاست که  زور و اجبار اگرچه موجب تغییر در رفتار می شود اماموجب یادگیری نخواهد شد.

این باور در سطح بالاتر به مدیران و معلمان هم سرایت کرده است

مدیران و معلمانی که عقیده دارند بچه ها باید با توجه و نظارت و دخالت والدین بیشترین زمان را برای خواندن دروس بگذارند.

و صرفا نمره روی برگه امتحان را ملاک قرار می دهند 

در یادگیری عمیق دانش آموزان و ترغیب آن ها به تحقیق و پژوهش  نقش موثر و مثبتی نخواهند داشت

بهبودفردی

پاداش و نتایج آن

الفی کوهن از بزرگان تعلیم و تربیت کیفی معتقد است:

پاداش دهی مانند دادن ستاره،هدیه مادی، و حتی در اختیار گذاشتن زمان آزاد بعنوان جایزه، به هیچ عنوان در یادگیری موثر نیست.

و دونکته دیگر هم در دادن پاداش نهفته است و آن اینکه :

با تعیین پاداش جهت انجام کاری و یا گرفتن نمره ای  و …دانش آموز تمرکز خود را بر انجام درست کار ، یادگیری عمیق درس و فهم درست مطالب از دست می دهد

و تمام تلاش و تمرکزش برروی پاداش است و دلیل دیگر نقص پاداش این است که دانش آموز و یا فرد گیرنده پاداش احساس کنترل برشرایط نمی کند

و این ذهنیت را دارد که دیگری تصمیم گیرنده است و او باید تشخیص دهد و تصمیم بگیرد.

بنابراین عادت می کند که منتظر تصمیمات دیگران بماند

و این خود آموختن نوعی مسئولیت گریزی ست.دریک جنسن نظریه پرداز یادگیری مغز-محور می نویسد:

اینکه دانش آموزان تکالیف را برای دریافت جایزه و پاداش انجام می دهند

گاه به این معناست که آن تکالیف یا درس در ذات خود نامطلوب و ناخوشاینداست.

استفاده از جایزه و پاداش را فراموش کنید

اگر محیط مدرسه و کلاس را برای دانش آموزان معنادار،مناسب و همواره با تفریح و بازی کنید،

دیگر نیازی نیست به دانش آموزان برای آموختن،باج و حق حساب بدهید.

ارتباط موثرمعلم با دانش آموز

رابطه موثرواعتمادآمیز معلم و دانش آموزبرای یادگیری ضروری ست.

پژوهشگران معتقدند که اگرمدرسه برنامه آموزشی منسجم و درست،امکانات پیشرفته ومعلمان ماهر و مجربی داشته باشد،

اما ایجاداعتماد و ارتباط موثرمعلم بادانش آموز بخشی ازمعادله اصلی نباشد،یادگیری دانش آموزان چنانچه باید انجام نمی شود.

حذف ترس و اجبار

به نظر ادوارد دمینگ و ویلیام گلسر اولین شرط برای ترغیب افراد به انجام کار با کیفیت و عملکرد و رفتر کیفی، حذف ترس و اجبار است

شاید نتوانیم ترس و اجباررا به طور کامل از محیط آموزشی حذف نماییم اما می توانیم ترس و اجباررا به حداقل برسانیم

ارتباط موثرمعلم با دانش آموز

پس مدیریت یادگیری  و رفتار بچه ها چه می شود؟

شاید این پرسش برای والدین و معلمان  پیش بیاید که پس چگونه می توانیم یادگیری و رفتار بچه ها را کنترل کنیم

والدین مدام شاکی از عدم گوش سپاری بچه ها به حرف های آن ها هستند

ومعلمان نییز از بی توجهی و عدم تلاش تعداد زیادی از دانش آموزان شکایت دارند

پیشنهاد دکتر صاحبی در کتاب تئوری انتخاب در مدرسه این است که

نخست تمام همت خود را به کار گیریم تا به آنچه دانش اموزان را از درون برانگیخته می کند، متوسل شویم

و تجربه من به عنوان یک مادر طی این سال ها که با تئوری انتخاب آشنا شدم وتلاش کردم آن را در زندگی ام به کار ببرم  با یک نوجوان این بوده که:

کنترل گری به احتمال بسیار زیادی جواب خواهد داد. اما هرگز راهکاری نخواهد بود که موجب شود شما از فرزندپروری تان لذت ببرید و یا به داشتن رابطه ای خوب با فرزندتان به خودت ببالید.

اولین قدم داشتن آگاهی اولیه نسبت به نیازهای فرزندتان در این سن حساس است و قدم بعدی خودکنترلی ست که موجب میشود خیلی اوقات رفتارهای هیجانی از خود نشان ندهید.

شاید با خودتان بگویید مگر می شود ساعت ها آن ها را در حال بازی های کامپیوتری ببینیم و عصبانی نشویم ؟ یا انکه چطوربی نظمی هایشان را تحمل کنیم؟

بله حق با شماست . بسیار کار سختی ست. اما با آگاهی از این شرایط و تسلط بر خود می توانید از پس این مشکل برآیید.

حفظ خونسردی تان باعث میشود فرزندتان به شما اعتماد کند و حاضر باشد به شما گوش دهد

واین قدم بزرگی ست که بسیاری از والدین  ممکن است این مشکل را داشته باشند

و در قدم بعدی می توانید با رفتار محترمانه به همراه قاطعیت و روشن کردن خواسته هایتان مشارکت و همکاری او را جلب کنید.

اگر موثر نیفتاد همیشه امکان برگشت به میراث کنترل بیرونی گذشته که قرن ها استفاده شده و خود ماهم کم و بیش تجربه اش کرده ایم وجود دارد.

ارتباط موثر معلم با دانش آموز و نقش معلم دراین ارتباط

مسلما معلم تمام تلاش خودرا می کندتاباتوجه به خواست خود

“محیط مناسب برای تدریس” و نیاز های دانش اموزان اطلاعات و مهارت های موردنظرخودرا به

  دانش آموزان منتقل می کند

معلم می داند که تنها زمانی می تواند این دانش و مهارت ها را به دانش آموزان منتقل کند

که دانش آموز دریچه دریافت اطلاعات و مهارت هایش را برای او باز کرده باشد

معنای واقعی ارتباط موثر معلم با دانش آموز

معنای حقیقی این ارتباط همین جاست که دانش آموز متقاعد شده باشد که یادگیری این مطالب به کیفیت زندگی او می افزاید

معلم باید محیطی در کلاس درس  ایجاد نماید که درس مورد نظر و معلم در دنیای مطلوب دانش آموز جای بگیرد

دنیای مطلوب به همه انسان ها ، اشیاء باورها و هرچیزی که به ما حس خوبی بدهد گویند

و چه هنرمندی ست آن معلمی که خودش را در دل دانش آموزان و به قول تئوری انتخاب و دکتر ویلیام گلسر در دنیای مطلوب دانش آموزان جای گیرد

انتخاب راهکار مداخله ای

دربهترین  کلاس های درس نیز زمان هایی هست که برخی از دانش آموزان رفتارهای نابجا انجام می دهند و یا برای معلم و دیگر دانش آموزان مزاحمت ایجاد می کنند.

همواره به نفع معلم و کلاس است که این تنش ها را با شیوه ای آرام مدیریت کند

بنابراین، اگر یک نگاه ، صداکردن نام دانش آموز یا اشاره ای فیزیکی

یا نزدیک شدن به میز او موثر می افتدبهتراست از بوجود آمدن تنش و سرو صدا جلوگیری به عمل آید.

اگر روش های فوق موثر نیفتادچه کنیم؟؟

در چنین مواقعی معلم فرمانی صادر می کند و دانش آموز رابه رفتارمناسب ترغیب می کند اما بهتراست که با طرح یک سوال  توجه دانش آموز را به رفتارخودش متمرکز کند و پاسخ این سوال را به خودش بدهد 

21 پاسخ

  1. با تشکر از مقاله‌ی خوبتان!

    من در کتابم برای بیان این مطلب مثال کلم و کاکائو را زدم. اگر به فرزندمان بگوییم اگر این کاکائو را بخوری،‌اجازه می‌دهم یک برش از این کلم را بخوری،‌به ما خواهد خندید!
    در واقع جایزه باید ارزشمندتر و لذت‌بخش‌تر از اصل کار باشد!

    ما برای اینکه فرزندمان درس بخواند داریم به او یک اسباب بازی می‌دهیم،‌در حالی‌که یادگیری بسیار لذت‌بخش‌تر از آن اسباب بازی می‌باشد.

    با تشکر مجدد از شما

  2. سلام وقت بخیر به استاد گرامی
    بابت مطالب فوق العاده ای که در سایت قرار میدهید بسیار سپاسگزارم
    و این مطالب بسیار کاربردی و مهم است و اجرای آنها و عمل کردن به آنها مهمتر
    باز هم ممنونم از مطالب شما

    1. ضمن عرض سلام و خسته نباشید. باید اعتراف کنم اصلا انتظار برخورد با چنین مطلب فوق العاده ای را نداشتم. یک آن تمام خاطرات دوران مدرسه از جلوی چشمانم گذشت. معلمان دلسوز زیادی داشتم از خداوند برای تمام معلمین دلسوز و زحمتکش آرزوی روزی زیاد طول عمر و سلامتی آرزو دارم.

  3. با عرض سلام.نکته جالبی که در ابتدای مقاله به اون اشاره کردیداینکه تشویق وتنبیه یا همان انگیزه سازهای بیرونی مانع یادگیری پایدارند. به نظرخودم تا حدودی درست باشه .این قسمت جای بحث داره.تو اکثر کتابها برعکس این اومده که نیاز به بازنگری داره………………….در مورد قسمت اخر مقاله اگر مطالب وراهکارهای بیشتری بزارید مننونیم……………………………….با تشکر

  4. با سلام .
    از بیان این مطالب و نشر انها در سایت خوب و مفیدتان متشکرم..من دانشجوی علوم تربیتی دانشگاه تربیت معلم هستم..و این مطالب اعتقادات قلبی و فکری من هم هستند،امیدورم که بتوانم از این مطالب برای رشد و تربیت دانش اموزان اینده ام نهایت استفاده را ببرم.

  5. مطالبتون خیلی بارزش و مفید هستند ولی حیف که یه کم دیر این مطالب را خواندم
    من معلم پایه چهارم هستم دو نفر شاگرد دارم که یکی از انها خیلی ضعیف هست و دیگری در حد متوسط در هر حال من تا انجایی که میتونستم به هردو میرسیدم به نظر خودم ولی بیشتر یه عشق اونی که زرنگ بود به مدرسه میرفتم اخه این اولین سالی هست ک دارم تدریس میکنم ولی متاسفانه اون شاگرد نسبتا قوی از دیروز دیگه به کلاس من نمی اید من از این موضوع خیلی ناراحت هستم دیگه انگیزه ام را برای تدریس از دست دادم و فکر میکنم که همه تقصیر ها گردنه من هست
    از شما تقا ضا دارم که منو بیشتر راهنمایی کنید تا در سالهای بعدی این اتفاق برایم رخ ندهد

    1. درود برشما خوشحالم که از مطالب سایت راضی بودید. توصیه من برای شما این هست که به کارتدریس ادامه بدبد و ناامید نشید .تدریس کار بسیار پرزحمت ونیازمند صبر و تلاش هست. اگر با رفتن یک دانش اموز شما انگیزه تان رااز دست بدهید کار برای شما سخت خواهد شدهر نتیجه ای که حاصل شد به دنبال راه حل و بهتر کردن اوضاع باشید.
      برای شما آرزوی موفقیت دارم

  6. با عرض سلام.بسیار سپاسگزار و متشکرم از مطلب ارزشمندی که در سایت قرار دادید.اما بنده عرضی داشتم و آن اینست که مواردی که شما فرمودید حقیقت و روح آموزش صحیح است اما باید واقعیتهایی را که در سیستم آموزشی ما وجود دارد پذیرفت.و آن واقعیتها اینست که امکانات مدارس،جمعیت کلاسهای درس و محتوا و کتابهای درسی ما هیچ سنخیتی با مطالبی که در این مقاله ذکر فرمودید ندارد و آموزش درستی که مدنظرتان هست از سیستم معیوب آموزشی ما برنمی آید.باید نخست ریشه ها درست کنیم.باتشکر از شما

  7. سلام دوستان به کمک‌بیشتری نیاز دارم مطالب مفید بود اما هریک از دوستان اگر وقت داشت لطفا در پیام رسان تلگرام‌و ایتا به آیدیyaemama313@
    مراجعه کند

  8. با عرض سلام خدمت تمامی معلمان زحمت کش….با تشکر از اطلاعات مفیدتون امیدوارم از این اطلاعات در زمینه رشد بیشتر در دانش آموزان استفاده بشه

  9. سلام و وقت بخیر… خیلی ممنون از مطالب بسیار مفیدو ارزشمندتون.
    من مدتی هست برای اولین بار تدریس زبان انگلیسی رو تجربه میکنم و از این بابت هم خیلی خوشحالم. آرزو داشتم این مطالب رو زودتر میخوندم تا با بچه ها و تکالیفشون به شکل صحیحی برخورد میکردم. من متاسفانه برای اینکه خودمو تو دل بچه ها جا کنم یا نظر مثبتی بمن داشته باشن سعی کردم با دادن پاداش یا جایزه تحریکشون کنم برای خوندن درس یا انجام تکالیف… البته نا گفته نماند تو کلاس بازی هایی که مرتبط با درس باشه هم انجام دادم و خیلی خوب جواب داده. اما از اینکه بچه ها انتظارشون بیشتر بشه برای پاداش یا فقط و فقط برای گرفتن جایزه کاری انجام بدن، منو میترسونه. میشه راهنماییم کنید.ممنونم

    1. سلام خیلی خوشحالم که مورد توجه شما قرار گرفت
      در رویکرد تئوری انتخاب تنبیه و تشویق هر دو باعث از بین رفتن انگیزه واقعی دانش آموز خواهد شد البته اجرای این رویکرد کمی سخت است چون باور تنبیه و تشویق در همه ما نهادینه شده
      و اگر بخواهیم درست اجرایش کنیم اصلا امتحانی نباید درکار باشد و حتی نمره ای و همه درس ها باید کیفی در نظر گرفته شود که جزییات اجرایی زیادی دارد و اگر بخواهید با جزییات آن آشنا شوید می توانید کتاب مدرسه کیفی از دکتر ویلیام گلسر و ترجمه دکتر علی صاحبی و کتاب هر دانش آموزی می تواند موفق شود از همین نویسنده را بخوانید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.